Бош саҳифа » Тег архивлари: Тошкент-2200

Тег архивлари: Тошкент-2200

Анъанавий ва модерн муҳитлар қиёси: Комил Хоразмийнинг Тошкентга бағишланган қасидаси

XIX аср сўнги – ХХ аср бошида Хива хонлигида Муҳаммад Раҳимхон II (1864–1910) ҳукмронлик қилган давр ўзининг ўрта асрлар анъаналарига эргашиши ва нисбатан консервативлиги билан ажралиб туради. Айни ҳолат санъат ва адабиётда ҳам намоён бўлганди1. Хивадан Тошкентга келган Комил Хоразмий (1825–1899) бу шаҳарга атаб шеър ёзади ва унда Тошкентдаги тараққий этган шароитни Хива хонлиги (бу ҳақда очиқ гапирмаса-да) билан билвосита …

Батафсил »

Просветительская деятельность джадидов Ташкента

Конец XIX – начало ХХ в. был этапом коренных изменений в шестимиллионном обществе Средней Азии, характеризовавшимся зарождением и становлением буржуазных отношений, культурным и духовно-нравственным подъёмом в обществе. Это время созревания и выхода на историческую арену таких прогрессивных общественнополитических движений, как джадидизм. Джадидизм олицетворял собой движение мусульманской интеллигенции, был ярким продуктом среднеазиатского общества того периода. Движение национальных прогрессистов заложило основу идеологии …

Батафсил »

XIX асрнинг иккинчи ярми – XX аср бошларида Тошкент матбуоти

Инсоният пайдо бўлганидан бошлабоқ ўзаро ахборот алмашув эҳтиёжи пайдо бўлган. Дастлаб, инсонлар ўртасидаги ахборот алмашув жараёни оғзаки нутқ орқали амалга оширилган бўлса, кейинчалик ёзув пайдо бўлиши билан ахборот тарқалиши жараёнида катта сакраш юз берган эди. Китоб босиб чиқариш билан эса ахборот алмашиш жараёни янада кучайган эди. Умуман, инсоният ривожланиши билан ахборот алмашинуви ҳам жадаллашиб боради. Бир томондан, инсоният тараққий этиши …

Батафсил »

XIX аср охири – XX аср бошларида Тошкент шаҳридаги номусулмон диний конфессиялар

Қадимдан Туркистон ўлкасининг иқтисодий ва маданий маркази бўлиб келган Тошкент шаҳрида XIX аср охири – XX аср бошларида содир бўлган кескин ўзгаришлар ўлкада мустамлака тузумининг ўрнатилиши билан боғлиқ эди. Бу даврда ўлка сиёсий марказига айланган шаҳар ҳаётида содир бўлган муҳим ва зиддиятли ўзгаришлар ижтимоий-маънавий соҳаларда ҳам яққол намоён бўлди. Туркистонда анъанавий бошқарув тизимининг барҳам топиб, мустамлакачилик ҳарбий бошқарувининг қарор топиши …

Батафсил »

Тошкент шаҳри Шайх Зайниддин мажмуасидаги чиллахонанинг фойдаланиши хусусида

Тошкентнинг жануби-ғарбида, Кўкча ариғи ёнида, VI-XII асрларда қўрғон бўлган. Ўша даврда ундан шарқ тарафда Куйи Орифон мавзесида икки қаватли, пишиқ ғиштдан бино бунёд этилган ва тадқиқотлар бу бино астрономик моҳиятга эга эканлигини тaсдиқлади, кейинчалик у Чиллахона деб аталди. Бу объектда дастлаб В. А. Левина-Булатова[1] археологик тадқиқотлар олиб бориб, унинг натижаларини 1960 йили “Ўзбекистон меъморий мероси” тўпламида “Зайниддин мақбараси тарихи ҳақида” …

Батафсил »

Тошкент меъморий ёдгорликлари тарихидан

Ҳақли равишда “Шарқ дарвозаси” номига мушарраф бўлган Тошкент – нафақат Марказий Осиё, балки жаҳондаги қадимий шаҳарлардан бири бўлиб, дунё цивилизацияси ривожига ўз муносиб ҳиссасини қўшган. Шаҳар муҳим савдо карвонлари кесишган, Буюк ипак йўли тармоғида жойлашган эди. Бу ўз навбатида шаҳар маданий ҳаёти ва ривожига ижобий таъсир кўрсатди. Тошкент XIX аср бошларига келиб Қўқон хонлиги ҳудудига киритилиб, хонликнинг асосий шаҳарларидан бири …

Батафсил »

Тошкент ғарблик дипломат нигоҳида

1865 йилда рус подшоси қўшинлари генерал М.Г. Черняев бошчилигида Тошкент шаҳрини ишғол қилганларидан 8 йил ўтгач, ўлкада ҳарбий ҳаракатлар олиб борилаётган бир давр – Қўқон ва Хива хонликларига қарши ҳаракатлар кучайган паллада – Санкт-Петербургдан Ўрта Осиёга АҚШнинг Россиядаги бош консули Евгений Скайлер[1] ташриф буюради. Е. Скайлер Ўрта Осиё билан аввалдан 1868 йилдаёқ қизиқиб қолган эди. Ўшанда у москвалик савдогарлар билан …

Батафсил »

Шош – Тошкент воҳаси аҳолисининг этник хусусиятлари (IX-XII асрлар)

Шош (Тошкент) воҳаси IX-XII асрларда Мовароуннаҳрдагина эмас, балки мусулмон оламида ҳам салоҳиятли ҳисобланган. Бу даврда Мовароуннаҳрнинг иқтисодий – ижтимоий ҳаёти ва аҳоли ўртасида содир бўлган этник жараёнлар Сирдарё соҳиллари ва мазкур дарёнинг шимолидаги ҳудудлари билан узвий боғлиқ бўлган. Чунки тарихий манбаларда турли даврларда Чоч, Шош ва Тошкент деб номланган воҳа Мовароуннаҳрнинг Бухоро, Самарқанд, шунингдек Қашқадарё ва Сурхондарё воҳаларини Еттисув ва …

Батафсил »

XVIII аср иккинчи ярми Тошкент тарихини ўрганилиши хусусида

Тошкент қадимдан Марказий Осиёнинг ички ва ташқи савдосида асосий ўрин тутувчи йирик савдо ҳунармандчилик марказларидан бири бўлган. Жумладан, Дашти Қипчоқ ҳудудида яшовчи кўчманчи чорвадор қабилалар Россия, Шарқий Европа, Ҳиндистон ва Хитой каби йирик савдо марказлари билан доимо алоқада бўлиб келган. X-XI асрларга оид араб манбаларидаги маълумотларига кўра Тошкент қадимдан катта шаҳар бўлиб, унинг бозорлари доимо хорижий савдогарлар билан тўлиб турган. …

Батафсил »

Тошкентлик олимларнинг ўрта асрларда илмлар ривожига қўшган ҳиссаси

Ҳозирги кунда инсоният тамаддуни жараёнида илм-фан тараққиётига Марказий Осиё, хусусан Ўзбекистонда етишиб чиққан Муҳаммад ибн Мусо ал-Хоразмий, Ибн Касир ал-Фарғоний, Имом ал-Бухорий, Имом ат-Термизий, Абу Райҳон ал-Беруний, Абу Али ибн Сино, Маҳмуд аз-Замахшарий каби буюк алломалар улкан ҳисса қўшганлари бутун жаҳон аҳли томонидан эътироф этилиб, уларнинг илмий мероси ҳар томонлама чуқур ўрганилмоқда ва ундан кенг кўламда фойдаланилмоқда. Ушбу буюк алломалар …

Батафсил »

XIX аср иккинчи ярми – ХХ аср бошларида Тошкентнинг ижтимоий-иқтисодий ва сиёсий ҳаётини ёритувчи манбалар таҳлили

Тошкент шаҳри ўзининг тарихий тараққиёт жараёнида узоқ ва машаққатли йўлларни босиб ўтди. Шаҳар бир қанча босқинчилик тажовузлари, инқирозлар ва юксалиш даврларини бошидан кечирди ҳамда ўзининг сиёсий, маданий ва савдо маркази каби хусусиятларини асло йўқотмади. XIX асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб, Россия империясининг Туркистонга босқинчилик юришлари бошланди. 1865 йил июнь ойида қаттиқ қаршиликдан сўнг шаҳар аҳолиси таслим бўлди. Энди Тошкент 1917 йилгача …

Батафсил »

Тошкент-2200. Тошкентнинг Ўрта Осиёда кечган сиёсий ва иқтисодий жараёнларда тутган ўрни (XVI-XIX асрнинг биринчи ярми)

XVI асрдан бошлаб Тошкент турли сиёсий воқеликлар тизимига тортилиб, дастлаб Шайбонийлар, сўнгра Аштархонийлар давлатининг чекка ўлкаси ҳисобланган бу ҳудудда ўзига хос сиёсий жараёнлар кечган. XVIII асрнинг биринчи ярмида Бухоро хонлигида юзага келган сиёсий ҳаёт инқирози унинг турли вилоятлари тараққиётига таъсир кўрсатган. Шундай ҳудудлардан бири ҳисобланган Тошкентда шу асрнинг бошларида маҳаллий хўжаларнинг мавқеи ортиб борган. Натижада шаҳарда тўрт даҳа хўжалари томонидан …

Батафсил »

Тошкент-2200. Беруний ва Птолемей Тошкент ҳақида

Тошкентнинг 1983 йилда нишонланган 2000 йиллиги ёдимизда. Ўшанда, асосан археологик қазишмаларга асосланиб, ўша сана нишонланган эди. Тошкент ҳақида тарихий манбаларда эслатилиши ҳам қарийб 2000 йилга бориб қолади. Тарихий тадқиқотлар тажрибаси кўрсатишича, бирор шаҳар ёки давлатнинг ёзма манбада эслатилиши бу объектларнинг пайдо бўлишидан 2-3 аср, баъзан эса 5 аср кеч келади. Шунинг учун Тошкентнинг тарихини ҳам бемалол икки минг йилдан ортиқ …

Батафсил »

Ташкент-2200. К этимологии топонима Чач

В последнее время в отечественной печати все чаще стали появляться статьи, посвященные этимологической связи древнейшего названия Ташкента – топонима Чач со значением «камень». Данная проблематика дискутируется в нашей стране сравнительно с недавнего времени, однако в зарубежной литературе вопросам этимологии Чача уделялось большое внимание уже с начала ХХ в. Ввиду отсутствия всестороннего этимологического анализа, научные споры по этому поводу до сих …

Батафсил »

Тошкент-2200. Тошкент маҳалла – кўйларининг айрим тарихий номлари семантикаси

Пойтахтимизнинг тарихий манзарасида асрлар оша қад кўтарган сон-саноқсиз тураржойлар топонимиясида ўзига хос бениёз маъною сифатларни англатувчи турли фонетик шакллардаги атамалар қайд этилади. Уларда нафақат шаҳар ва унинг теварак атрофи табиати, хусусан пасту баландликлардан иборат ер сатҳи ёки шаҳарликларнинг оби ҳаёт манбаи анҳору суғориш тармоқлари, балки шаҳар маъмурий қисмларининг кўрки бўлган даҳа, маҳалла-кўй, иморату иншоотлари ва уларда ўз инъикосини жилолаган шаҳарсозлик …

Батафсил »