Тарихи Алиқули (Алимқули) амирлашкар. 7-(якуний) фасл

АМИРЛАШКАРИ МАРҲУМ ТОШКАНДДА ЧЕРНАЕФ ЖОНДОРОЛ БИЛАН МУҲОРИБА ҚИЛИБ ШАҲИД БЎЛҒОНЛАРИ БАЁНИ ТУРУР

Амирлашкари марҳум дарҳол лашкар жамъ бўлиши учун Марғилон, Ўш, Шаҳрихон, Намангон ва Чустга одам юбориб, уларни аскари етгунча сабру таҳаммул қилмай, Хўқандга ҳозир бўлғон аскар ва тўпхона билан Тошканд тарафига отландилар. Чилмаҳрам кемасидан дарёдан ўтиб, Симғар мавзеига ўтуб, субҳи содиқда қўшин Симғардан кўчуб юрғондан сўнг, каминани: “Сиз қўшин олдиға тушуб, Саримсоқли давонидан ўткондин сўнг, бир жойда қўшунни қўндуринг”, деб буюрдилар. Камина таъжил ва шитоб бирла юруб, Саримсоқли давонидан ўтуб, бир яхши сабзазору алафзор жойга қўшинни қўндирмоқчи бўлдим. Хон ва Амирлашкар хайма ва боргоҳларининг жойини тайинлаб турган вақтда Амирлашкар ўзлари ҳам етиб келиб: “Мундан андак илгари йироқ ўтунг”, деб буюрдилар. Камина яна қарийб бир фарсах юриб, бир сув оғзиғаким, ниҳоятда покиза ва алафзор экан, қўнуб, қумғон ва чойжўшларга ўт қўюб, сув қайнаган вақтда, Амирлашкар етиб келиб қўндилар. Бир-икки пиёла чой ичган маҳалда Тошканддан Алиқул удайчиданки, Тошкандга илғорлик тариқасида борган эди, ариза келди. Мазмуни шулким: “Чернаеф жондорол келиб, Шўртепага қўнуб, Тошканд муҳосирасига машғулдир. Аммо Тошканд фуқаролари авзои бошқа бўлуб, ақидалари бузилғонга охшайдур”.

Жаноби Амирлашкар аризани ўқиб, каминага “Муни кўрунг”, деб ташладилар. Камина кўруб: “Бул бир беҳуда хаёл ва васвасадур. Алиқули удайчи ўзи фаҳми ноқис бирла шул тариқа ўйлабдур, аммо то жанобингиз аёми ҳаётда борсиз, Тошканд аҳлининг ихлосу ақидаси ҳаргиз тағйир ва завол топмас”, деб арз қилдим. Амирлашкари марҳум марҳамат қилдиларки, “Сиз ва Рустамбек додхоҳ ўғли Ражаббек билан Тошкандга бориб, фуқаро аҳволини хўб фаҳмлаб, менга ариза ёзинглар, то анга қараб иш қилайлук”. Фақир арз қилдимки: “Иккимиз на даркор? Биримиз кифоя қилурмиз. Аммо тамоми Тошканд аҳлидан ғайр аз жонбозлик ва жонсипорлик ҳеч бир нолойиқ иш содир бўлмаслигига мен кафилман”, дедим. Яна савол қилдиларки: “Бу мавзе билан Кировучи ораси масофати қанча экан?” Камина: “Мен ўзум юриб кўрган емасман, илло халқ сўзидан маълум бўлардики, масофати бир фарсахга яқинемиш”. Жаноби Амирлашкари марҳум: “Андоғ бўлса, Кировучига тушсак, Тошкандга ўзунгиз борурсиз. Тошканд ҳокими ва акобиру ашрофларига иноятнома ёзуб, намози шомдан сўнг: “Отларингизга хошоку ем бериб, тайёр бўлунг, кечалаб юрурсиз”, деб буюриб, ўзлари ўтовдан хос хаймага ташриф келтирдилар.

Камина иноятномаларни ёзиб, отларга ем бериб, хос хайма эшигига борсам, иттифоқан Амирлашкар ҳарорати ошиб, иситма шиддатидан ўзларидан бехабар ва беҳуд қўл-оёғларини таштдаги сувга солиб ётган эканлар. Мулоқот қилмоқ муяссар бўлмай, Баҳром отлиғ ғуламбаччага: “Ҳар вақт Амирлашкар ҳушларига келсалар, менинг ҳозиру мунтазирлигимдан хабар қил, вақт ўтмасун”, деб таъкидлаб, хайма ешигида ўтирдим. Хили муддатдан сўнг, ҳушларига келиб, камина ҳам хизматларига кириб, муборак муҳрларини олиб, иноятномаларни муҳрладим. Тошканд ҳокими, акобиру ашрофига лойиқ ва муносиб либосу сарполарни хазинаи олйдан олиб, жаноби Амирлашкар билан видў қилиб, кечаси жўнаб, эртаси чоаштгоҳда доҳили Тошканд бўлдум. Қўш парвоначини кўриб, унинг либосу сарпосини бердим. Ундан сўнг шаҳар ичига тушуб, қозикалон, уламо, фузало ва машойихларни кўриб, уларга тайин бўлғон либос ва сарполарни бериб, Амирлашкар хақларига дуо олдим. Намози шомдан қўрғонни айланиб, ҳар жамъият ва дарвозада тўхтаб фуқароға дилдорлик бериб, Амирлашкар марҳаматларини ва яқин келғонларини етказдим. Алҳосил, намози бомдод вақтидан сўнг, қўшу манзилимга келиб, икки-уч кеча тамоман уйқудан қолғаним сабабли ва саратон офтобининг ҳароратидан тамоми аъзо ва ажзоларимдан қаттиқ ҳарорат истило топиб, беҳуш йиқилиб, ўшал куни оламдан нима ўтғонини ва нима бўлғонини ҳаргиз билмайман. Эртаси тўп овози билан филжумда ўлик мисоли бемажолўзимга келдим. Хабардор бўлдимки, Кировучидан мен жўнағондан сўнг, қазову қадар ва ажали муқаддар тортиши бирла Амирлашкар Тошкандга келиб, Ўрусия аскари билан уруш ва муҳорибага машғул бўлғон экан. Русия аскари мусулмонлар тўпу милтиқи зарбидан бесаранжом бўлуб турғон вақтда тақдири илоҳий бирла Ўрусия аскаридан бир ўқ Амирлашкарга тегиб, отдан йиқилибдилар. Мусулмон аскари урушни қўйиб, ул кишини отга олиб, шаҳарга кирғузмоққа машғул бўлганда, Русия лашкари амон ва ғалаба топти. Агар бир соат ёки ярим соат муҳлат бўлса эди, валлоҳи аълам, Ўрусия аскарига шикаст ва мағлубият насиб етарди. Лекин Худованди азза ва таоло иродаси Туркистон ва Фарғона вилояти импротур тасарруфига кирмоқға таалуқ экан, фурсат бўлмай, бу ҳодиса юз берди. Аммо, Амирлашкари марҳум шаҳарга кириб ўлгунларича умаро ва сипоҳларни ғазотга ва қўрғон муҳофизатига тарғиб айлабдилар. Сўнг руҳи шарифлари қафасни қолдириб, ошёни қудсийга парвоз айлабди. Оллоҳ уларни раҳмат қилсин. Ул вақтда умри шарифлари тахминан ўттиз уч ё ўттиз тўрт ёшида эди. Амирлашкар вафотидан сўнг, Мирзо Аҳмад қушбеги ва Бекмуҳаммад қушбеги ва Тошканд ҳокими Қўш парвоначи тамоми Фарғона аскарини бошлаб, Хўқанд тарафга қочтилар. Камина буларни ҳарчанд ҳар қайсиларига одам юбориб: “Бу қилғон ишлари савоб ва маслаҳатдан йироқдур, шаҳарга кирсунлар, Ўрусия душман бўлса ҳам… Амирлашкар шаҳид бўлғонини маълум айлаб, яхшилик билан қайтайлик”, десам ҳам қабул қилмай ва қулоқ солмай, юборган одамларимга жавоб бермай, Хўқандга келиб, Бекмуҳаммад қушбеги, Мирзо Аҳмад дастурхончи бўлиб, Худойқули деган манқуби фалокатзадани хон кўтариб, Фарғона вилояти қасру ҳукуматини айлаб, буздилар…

 

Муҳаммад Юнус бин Муҳаммад Амин

Манба: Muhammad Yunus Toib. Tarixi Alimquli amirlashkar//Sharq yulduzi. –1996. -№ 1-2.

Вам может также понравиться...

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *