Anʼanaviy va modern muhitlar qiyosi: Komil Xorazmiyning Toshkentga bag‘ishlangan qasidasi

XIX asr so‘ngi – XX asr boshida Xiva xonligida Muhammad Rahimxon II (1864–1910) hukmronlik qilgan davr o‘zining o‘rta asrlar anʼanalariga ergashishi va nisbatan konservativligi bilan ajralib turadi. Ayni holat sanʼat va adabiyotda ham namoyon bo‘lgandi1. Xivadan Toshkentga kelgan Komil Xorazmiy (1825–1899) bu shaharga atab sheʼr yozadi va unda Toshkentdagi taraqqiy etgan sharoitni Xiva xonligi (bu haqda ochiq gapirmasa-da) bilan bilvosita …

batafsil »

Jarariq dahasi

JARARIQ DAHASI – Shayxontohur tumanida, shaharning shimoli-g‘arbiy qismida, Ko‘ksaroy, Alp Jamol, Jarariq, Beltepa ko‘chalari oralig‘ida joylashgan. Daha 1939–42 yillarda Toshkent viloyati “O‘zbekiston” jamoa xo‘jaligi hududida tashkil etilgan. 1988–93 yillarda jamoa xo‘jaligi yerlari shahar tasarrufiga o‘tkazildi va eski yakka tartibdagi uy-joylar o‘rniga Toshkent shahrini rekonstruksiya va obod qilish davlat loyihalash instituti loyihalari asosida zamonaviy ko‘p qavatli turar joylar qurila boshladi. Dahada …

batafsil »

Qurʼoni Karimni bir xil qiroatda yozib jam qilinishi

Avvalgi qismni o‘qish… Usmon (roziyallohu anhu) zamonlarida Qurʼoni Karimni Abu Bakr sahifalaridan olib, bir xil qiroatda yozib jamʼ qilinishi va Ummatni shu qiroatga o‘tkazilishi Imom Buxoriy rivoyat qiladilar: Huzayfa bin al-Yamon hazrati Usmon (ikkalovlaridan Alloh rozi bo‘lsin) oldilariga keldilar. (Hijratning 25-yili va hazrati Usmon xalifaliklarining 2-yili). Bu paytda Huzayfa Shom ahliga bosh bo‘lgan holda Iroq ahli bilan Armaniston va Ozarbayjon …

batafsil »

Qabri Madina shahrida bo‘lgan Buxoro xonlari

Markaziy Osiyo davlatchiligi tarixidan maʼlumki, davlat hukmdorlari ko‘p hollarda taxtdan voz kechsa yoxud tushirilsa, oxirat amallarini bajarish, shariat arkonlaridan birini ado etish uchun Makka va Madinaga yo‘l oladilar. Ular o‘sha yerda vafot etish orzusida Makka va Madinada umrlarining oxirlariga qadar faqirlikda, toat-ibodatda hayot kechiradilar. Taxtdan tushirilgan hukmdorlarga Haj ziyoratiga borish taklifi ko‘p hollarda fitna niyatida ham bildirilganligi tarixdan maʼlum. Masalan, …

batafsil »

Amir Temur Moskvani olganmi?

Amir Temur davriga oid ishonchli manbalarda Sohibqiron Moskvani olgani va Turon davlatiga qilgani haqida qiziqarli maʼlumotlar bor. Ko‘p rus mualliflari, jumladan A. Yu. Yakubovskiy, (qarang: Б. Д. Греков, А. 10. Якубовский. Золотая Орда и ее падение, с. 369-370) Temur Moskvani olmagan va Yelesdan shimolga o‘tmagan, deb, bu voqea haqida xabar bergan Nizomiddin Shomiy va Sharafuddin Ali Yazdiylar ikkisi ham yanglishib, Moskva …

batafsil »

Dunyoga mashhur Zandaniychi matosi haqida

1. Zandaniychi, Zandanechi – O‘rta Osiyoning boy bezakli ipak matosi, u G‘arbda eng keng tarqalgan bo‘lib, bir vaqtlar mashhur to‘qimachilik ishlab chiqarish markazi bo‘lgan – Buxoro yaqinidagi Zandana qishlog‘ida ishlab chiqarilgan va u “Zandanada ishlab chiqarilgan” degan maʼnoni beradi. Keyinchalik mamlakat bo‘ylab zandaniychi matosi ishlab chiqaruvchi markazlar paydo bo‘lgan va rivojlangan. Shunday bo‘lsa-da, boshqa joylarda ham uning asl nomi saqlanib …

batafsil »

Turkiston Muxtoriyati uchun kurashning g‘oyaviy asoslari

Туркистон мухторияти байроғи

O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, respublika hayotining barcha jabhalarida tub islohotlar amalga oshirildi va oshirilmoqda. O‘zbek xalqining o‘z taqdirini o‘zi belgilashi milliy tiklanish bilan bog‘liq jarayonlarni chuqur idrok etishda milliy davlat qurilishi tajribasini ilmiy o‘rganilishi, O‘zbekistonni yangilanish va taraqqiyot yo‘lidagi tajribalarni umumlashtirishni taqozo etadi. Bugungi kunda 100 yil avval yurtimizda milliy-demokratik davlatchilikni barpo etishda ilk tajriba bo‘lgan Turkiston Muxtoriyati uchun kurash tarixi …

batafsil »

Просветительская деятельность джадидов Ташкента

Конец XIX – начало ХХ в. был этапом коренных изменений в шестимиллионном обществе Средней Азии, характеризовавшимся зарождением и становлением буржуазных отношений, культурным и духовно-нравственным подъёмом в обществе. Это время созревания и выхода на историческую арену таких прогрессивных общественнополитических движений, как джадидизм. Джадидизм олицетворял собой движение мусульманской интеллигенции, был ярким продуктом среднеазиатского общества того периода. Движение национальных прогрессистов заложило основу идеологии …

batafsil »

Botanika bog‘i

BOTANIKA BOG‘I (Bog‘ishamol ko‘chasi, 232) – ToshDU (hozirgi O‘zMU) qoshidagi botanika bog‘i asosida tashkil topgan, 1950 yildan rasmiylashtirilib, qurilishi boshlangan. 1968 yil 1 yanvardan bog‘ ilmiy-tekshirish instituti maqomini oldi. 1998 yil Botanika institutiga qo‘shilgach, Botanika instituti va botanika bog‘i deb ataldi, 2001 yildan esa “Botanika” ilmiy-ishlab chiqarish markazi deb nomlanadi. Hozirgi Botanika bog‘i shu markaz tasarrufida. Botanika bog‘i respublika miqyosida …

batafsil »

Кто такие сарты? История исчезнувшего народа Средней Азии

В Российской дореволюционной литературе можно часто встретить информацию о существовании в Средней Азии (до революции Туркестанский край) такого народа, как сарты. Однако сейчас ни в одном из государств этого региона (Узбекистан, Таджикистан, Туркмения, Киргизия, Казахстан) вы не услышите о «сартах». Кем же они были? И куда делись? Жители российской глубинки узнали о сартах после присоединения к Российской империи Кокандского ханства, …

batafsil »

Toshkentdagi Usmon Musʼhafi tarixi (2-qism). Qurʼoni karimning sahifalarga jamlanishi. Yetti xil qiroat

1-qismni o‘qish… Sura va oyatlar tartibi Shunday qilib, Qurʼoni karim Rasululloh sollallohu alayhi vasallam zamonlarida yozilgan va hifz qilingan edi. Undagi sura va oyatlarning tartibi Alloh taolo ilhomi ila Rasuli akram sollallohu alayhi vasallam tomonlaridan belgilangandir. Bu ishning Alloh subhonahu va taolo tomonidan kelgan vahiy asosida bo‘lganligiga “Qiyomat” surasidagi oyatlar dalildur: «Uni (Qurʼonni sizning dilingizda) jamlash ham, (tilingizda) qiroat qildirish …

batafsil »