Xorazm Xalq Sho‘rolar Jumhuriyati tashkil etilganiga 102 yil

1920 yil 26-30 aprel kunllari Xivada Butunxorazm vakillarining birinchi qurultoyi bo‘lib, ushbu qurultoy yakunida Xorazm Xalq Sho‘rolar Jumhuriyati tuzilganligi eʼlon qilinadi. Jumhuriyatning qabul qilingan birinchi konstitutsiyasida davlatning eng muhim ishlarini hal qilish oliy hokimyat organi bo‘lgan Umumxorazm xalq vakillari qurultoyiga tegishli deb belgilaydi. Ijroiya organi sifatida 15 aʼzodan iborat Xalq Nozirlari kengashi ham tasdiqlanadi. Xorazm Jumhuriyati maʼmuriy jihatdan 22 ta …

batafsil »

Turkiston Sho‘rolar Jumhuriyati tashkil etilganiga 104 yil

1918 yil 20 aprel – 1 may kunlari Toshkentda Turkiston o‘lkasi Sovetlarining V syezdi bo‘lib o‘tadi. Unda “proletar demokratiyasi”ga tegishli tamoyillari bo‘yicha tanlab olingan 251 deputat (shundan 120 tasi tub millat vakillari) ishtirok etadi. 1918 yil 30 aprel syezd tomonidan (“markaz” ko‘rsatmasi asosida) “Rossiya Sovet Federatsiyasi Turkiston Sovet Avtonom Respublikasi” haqida Nizomni qabul qilingan. Shuningdek ushbu syezdda Turkiston ASSRning qonun …

batafsil »

1926 yil, Boku. Birinchi Butunittifoq turkologik syezdi (video)

1926 yil 26 fevral – 5 mart kunlari Ozarbayjon SSR poytaxti Boku shahrida Birinchi Butunittifoq turkologik syezdi o‘tkazilgan.  SSSR XKS qarori bilan Syezdga tayyorgarlik komissiyasi tuzilib, tarkibda Samed Og‘amali o‘g‘li (rahbar), M.Pavlovich, Mirza Jabiyev, V.Bartold, A.Samoylovich, J.Qo‘rqmasov, G.Broydo, N.To‘raqulov, A.Zifeld, A.Fitrat, B.Chobanzoda, N.Ashmarin, A.Odobash, A.Boytursun, X.Yusufzodalar bo‘lgan. Syezdda mahalliy, sovet va xorijiy olimlar ishtirok etgan. Syezdda V.Bartold, I.Borozdin, B.Chobanzoda, …

batafsil »

Qatag‘on qurbonlari. Sanjar Siddiq – o‘zbek badiiy tarjima sanʼati asoschisi

O‘zbek matbuotining yirik namoyandasi Sanjar Siddiq Abdul-Bosit Isroiljon o‘g‘li 1902 yil Toshkent shahrida tug‘ilgan. Abdul-Bosit avval jadid maktablarida so‘ng madrasada tahsil oldi, rus-tuzem maktabida o‘qib, rus tili, Ovro‘po ilm-fani yutuqlari bilan tanishdi. 1918-1919 yillarda “Chig‘atoy gurungi”da ustoz Fitratning tavsiyasi bilan Sanjar nomini oldi. 1920 yildan Eski Toshkentdagi 12-sonli maktabda o‘qituvchi, ayni vaqtda “Ishtrokiyun” gazetasi tahririyatida adabiy xodim va tarjimon vazifalarini …

batafsil »

Eski shaharning “Chaqar”i

To‘rt tomonidan Navoiy, Furqat, Samarqand Darvoza va Qoratosh shohko‘chalari bilan o‘ralgan mahalla hali ham o‘zida Toshkentning jozibasi va ertakona muhitini saqlab qolgan. Uning hududini har tomondan zamonaviy inshootlar o‘rab olgan: Chorsu tarafdan – BUM va uning orqasidagi 7 qavatli uylar, Qoratosh tomonidan – “Mediapark”, Xalqlar do‘stligi maydoni tomonidan – Prezidentning Xalq qabulxonasi (sobiq O‘zbekiston KP MK huzuridagi Partiya tarixi instituti), …

batafsil »

Bokuda Sharq xalqlarining birinchi syezdi. 1920 yil (video)

1920 yil 1-8 sentyabr kunlari Boku shahrida Sharq xalqlarining birinchi syezdi o‘tkazilgan. Syezda 30 dan ortiq davlatdan 2000 ga yaqin vakillar qatnashgan. Syezdda qatnashgan 293 nafar turkistonliklar ichida Munavvarqori Abdurashidxonov, Toshpo‘latbek Norbo‘tabekov, Cho‘lpon, Obidjon Mahmudov, To‘raqul Jonuzoqov, Inomjon Xidiraliyev kabi taniqli shaxslar bo‘lgan. Videoda syezdning tantanali ochilish marosimidan parcha. Bosh kadrlarda Grigoriy Zinovyev va Karl Radeklarning chiqishi. Video: net-film.ru Manba: …

batafsil »

Adham Rahmat

ADHAM RAHMAT (1909–1983) – yozuvchi. 1926 yildan Toshkentda. 2-jahon urushi yillari o‘zbek tilida chiqqan «Qizil askarlar haqiqati» front gazetasi muharriri. Urushdan so‘ng «Sovet O‘zbekistoni» gazetasi muxbiri. Uning ijodida harbiy vatanparvarlik mavzui asosiy o‘rin egallaydi. U o‘zbekistonlik 2-jahon urushi qatnashchilari qahramonliklarini tarannum etgan, bedarak yo‘qolganlarni qidirib topib, xalqqa maʼlum qilishda jonbozlik ko‘rsatgan. Adham Rahmatning «Jangovar lavhalar» (1960), «Ellik bir bahodir» (1961), «Jangovar …

batafsil »

Abullays Nasr Tunkatiy

ABULLAYS NASR TUNKATIY, to‘liq ismi Abullays Nasr ibn al-Hasan ibn Qosim ibn al-Fazl ash-Shoshiy at-Tunkatiy (1013–1093) – shayx, muhaddis. Iloq markazi Tunkatda tug‘ilgan. Uni Abulfath deb ham atashgan. Ilm talabida Misr, Mag‘rib, Tunis, xatto Andalus (Ispaniya)ga ham borgan. Olim taniqli savdogar ham bo‘lgan. U asosan buyuk muhaddis Imom Muslim ibn Hajjojning «Sahih al-Muslim» kitobidan saboq bergan. Umrining oxirgi yillarida Nishopurda yashab, …

batafsil »

Sartlar kim edi?

Biz hammamiz o‘lik tillar haqida eshitganmiz: lotin, usmoniylar, manjur va aravak. Tarixdan hikoyalar so‘zlovchi kitoblar sahifalarida ular haqida ko‘p narsa o‘qish mumkin. Hozir o‘lik, deb hisoblanuvchi tillar bir vaqtlar faqat olimlar tomonidan qo‘llanilmagan, balki kimningdir ona tili bo‘lgan yoki boshqalar tomonidan ikkinchi til sifatida o‘rganilgan. Said Azimbayev Nikolay Ostroumovning 1896 yilgi «Sarti: Etnograficheskiye materiali» kitobiga kirgan sartlardan biridir O‘lik tillar …

batafsil »

Bog‘ishamol ko‘chasi

Bog‘ishamol ko‘chasi markazdan uzoqda joylashgan bo‘lsa ham, toshkentliklarga, avvalo, unda joylashgan Hayvonot bog‘i tufayli yaxshi tanish. Qachonlardir bu yer shaharning chegarasi bo‘lib, Qoramurt ko‘chasi deb atalgan va 1950 yilda tashkil etilgan Botanika bog‘i va “O‘zqishloqmash” zavodiga olib borgan. Ushbu ko‘chaning orqasida, temir yo‘l va Bo‘zsuv kanalidan – hozirgi Chinobod, Yunusobod va teleminoradan o‘tganda sobiq Stalin, Boltaboyev va Pravda jamoa xo‘jaliklari …

batafsil »

Professorlar shaharchasi

PROFESSORLAR SHAHARCHASI – Sobir Rahimov (hozirgi Olmazor) tumanidagi turar joy massivi. Qamarniso, Mirzo Folib, Forobiy va Toshxo‘jayev ko‘chasi oralig‘ida joylashgan. Loyihasi va qurilish ishlari Toshkent viloyati Zangiota tumani tasarrufidagi yerlarda 1966 yilgi Toshkent zilzilasidan so‘ng boshlangan. Professorlar shaharchasi, asosan, O‘zbekiston milliy universiteti, Toshkent texnika universiteti o‘qituvchi va professorlari uchun xususiy uy-joylar qurilishi maqsadida ajratib berilgan. Shaharchada turar joylar, maktab, bolalar bog‘chasi, …

batafsil »

2-qism. Turkiston Muxtoriyati va uning qonga botirilishi tarixidan

Muxtoriyat olish uchun ishni nimadan boshlamoq kerak? Mulohazali kishilar “Oldin Peterburgning bu ishga munosabatini aniqlab, so‘ngra harakat boshlamoq kerak”, deb yo‘l ko‘rsatdilar. Bir qancha maskovchi boylar, “zakunchilar” va jadidlar Peterburgga bordilar, Ularning Muvaqqat Hukumatdagi tanishlari bu masalani yaqin o‘rtada o‘tkazilishi mo‘ljallangan, Rossiyaning kelajagi va taqdirini hal etishga vakolati bo‘lgan Taʼsis Majlisi kun tartibiga qo‘yishni maslahat berdilar. Agar Taʼsis Majlisi chaqirilsa, …

batafsil »

Turkiston Muxtoriyati va uning qonga botirilishi tarixidan (1-qism)

1917 yil yoz oylarida Davlat dumasiga bo‘ladigan saylov oldidan nomzodlar ko‘rsatish uchun saylovchilar ro‘yxatlari tuzildi. Bolsheviklarga hayrihox saylovchilar to‘rtinchi ro‘yxatga, mustaqillik tarafdorlari esa sakkizinchi ro‘yxatga qayd etildilar. Ro‘yxatlar tuzilgach, saylovoldi yig‘ilishlari bo‘lib o‘tdi. Xo‘qand Jomeʼ masjidi hovlisida bo‘lib o‘tgan yig‘ilishlarning birida mazkur ikki ro‘yxat tarafdorlari o‘rtalarida boshlangan munozara janjalga aylanib, qon to‘kilishi bilan yakunlandi. Shu kundan eʼtiboran bolsheviklar tarafdorlari “to‘rtinchilar”, …

batafsil »