Бош саҳифа » Тарих (page 2)

Тарих

Туркистон халқлари томонидан Мухторият ҳукуматининг қўллаб- қувватланиши

Туб ерли халқлар давлатчилиги тарихида 1917 йил 28 ноябрдан бошлаб “Туркистон Мухторияти” деб аталган1 ҳукуматнинг ташкил топиши муҳим воқеа бўлди. 1917 йил 26-28 ноябрда Қўқон шаҳрида Бутунтуркистон ўлка мусулмонларининг фавқулодда IV қурултойи тугагач, 1 декабрда Туркистон Мухториятининг Муваққат ҳукумати аъзолари (8 киши) имзолаган махсус Мурожатнома эълон қилинди. Ушбу мурожатномада Туркистондаги барча аҳоли: ирқи, миллати, дини, жинси, ёши ва сиёсий эътиқодларидан …

Батафсил »

Туркистон Мухториятида Фарғона жадидларининг иштироки

1917 йилда Туркистоннинг ижтимоий-сиёсий ҳаётидаги энг муҳим масалалардан бири, бу Туркистонда янги бошқарув усулидаги давлатчиликни ташкил этиш эди. Тез орада турли шаҳарларда “Шўрои Исломия”нинг шўъбалари ташкил топди. 1917 йил 25 майда Қўқонда Фарғона вилояти мусулмонлари съезди бўлиб ўтди. Вилоят “Шўрои Исломия” ташкилоти ушбу съезднинг ташкилотчиларидан бўлди. Съездда 42 мусулмон ташкилотидан 98 делегат иштирок этди1. Жадидлар оммани “Шўрои Исломия” атрофида жипслашишга …

Батафсил »

Туркестан и Ахмед Заки Валиди в 1917 году – время надежд

Февральская революция 1917 года была началом нового этапа в истории России, Туркестана. Но это еще было и временем когда, по словам будущего лидера «Туркестанской автономии» Мустафы Чокаева: «… в начале революции среди мусульманских (тюркских) национальных групп не было открыто сепаратистских течений. … Ненависть к старому режиму смягчалась у нас слепым доверием к русской революционной демократии… Были, разумеется, отдельные лица, но …

Батафсил »

“Ишчилар съездининг телегроми”. “Ишчилар дунёси”. 2-қисм

Журнал саҳифасидан ўрин берилган хабарлар ҳам ўта муҳим ҳисобланади. Жумладан, “Иккинчи Қарор” деб номланган хабарда: Хўқанддаги мусулмон рабочи ҳам солдатларнинг 1-фавқулодда съезди. Съезд бўлинган (қўш ҳокимият-муаллиф) халқ комиссарлари советининг члени хизмат комиссарининг баёнотин тинглаганидан сўнг ҳозирги Туркистон ўлкасиндаги халқ комиссарлари советининг бутун халқнинг ва кўпроқ мусулмонларнинг тилакларин сўзловчи бўлолмаганликларин, Туркистоннинг тилак ва эрки унинг 2-съезди тарафиндан эълон этилган мухторият бирла …

Батафсил »

“Яшасин Туркистон Мухторияти”. “Ишчилар дунёси” – Туркистон Мухторияти тарихини ўрганишда муҳим манба

Мамлакатимиз тарихининг ҳали ҳамон жиддий тадқиқга муҳтож саҳифаларидан бири, бу шубҳасиз, Туркистон Мухторияти масаласидир. Албатта, ўтган давр мобайнида бу борада қатор илмий мақолалар, китоблар, ҳатто диссертациялар ёзилган. Бироқ, мазкур даврнинг ўта мураккаб ва зиддиятларга тўла ижтимоий ҳаётини тушунтириш тарихчидан воқеъликни холис ёритишда кенг кўламли манбаларни қиёсий таҳлил этишини тақозо этади. Бу ўринда матбуот, айниқса, миллий матбуот саҳифаларида чоп этилган материаллар …

Батафсил »

Большевистская «модернизация» общества – становление системы

Для понимания истинных истоков советской политики и инструментария ее осуществления сразу же после 1917 года, важно иметь в виду, что ленинская концепция социализма, да и сам строй мысли большевистских руководителей были проникнуты идеологией воинствующего терроризма. Российские марксисты во главе с Лениным восхищались якобинским террором времен Французской революции 1789 г. часто и заимствовали их терминологию и политические ярлыки, вроде «враг народа». …

Батафсил »

Герои и антигерои Туркестанской Автономии

По время подготовки и защиты докторской диссертации в Институте Российской истории Российской Академии наук мне интересно было узнать героев и антигероев Туркестанской автономии.1 В ходе изыскательской работы в московских и ташкентских архивах, зале периодики Российской государственной библиотеки, мне удалось найти документы по этому вопросу. При этом мне близко к сердцу высказывание первого Президента Республики Узбекистан И.А.Каримов: «Я думаю, что, оценивая …

Батафсил »

Немис ва турк тилидаги тадқиқотларда Туркистон Мухторияти ҳақидаги қарашлар

Бугунги кунда Туркистон Мухторияти учун кураш тарихини ўрганиш алоҳида аҳамиятга эга бўлиб, унинг тарихи нафақат илмий, балки амалий ва ҳатто сиёсий нуқтаи назардан қизиқиш уйғотиши табиийдир. Мазкур муаммо тарихига қисқача тўхталиб, шуни таъкидлаш жоизки, ўлкада зўрлик билан ўрнатилган большевиклар ҳукумати маҳаллий аҳоли манфаати ва сиёсий ҳуқуқларини тан олмаганлиги туфайли 1917 йил 26-28 ноябрда (янги ҳисоб билан 9-11 декабрда) Қўқонда Туркистон …

Батафсил »

Туркистон Мухториятига большовойлар тажовузи

1918 йил 19 – 26 январда бўлиб ўтган Туркистон ўлкаси советларининг IV қурултойида Туркистон мухториятини тугатиш масаласи очиқдан-очиқ кўрилди. Қурултойда сўзга чиққан, ўзини “Ўрта Осиё Ленини” деб ҳисоблаган, Тошкент совети раиси И.О.Тоболин шундай деган эди: “Биз нафақат Россия ҳақида, балки меҳнаткашлар тўғрисида қайғурамиз, агар халқ хоҳиш-иродаси бу ўлканинг Россиядан ажралиб чиқишини референдум орқали ҳал этишни истаса, унинг ажралиб чиқиш хуқуқини …

Батафсил »

Носирхон Тўра, Саидносир Миржалилов (Туркистон Мухторияти ҳукумати вазирларининг фаолияти ва кейинги тақдири, 4-қисм)

Кейинчалик қуйидаги кишилар Туркистон Мухторияти ҳукумати таркибига киритилдилар: Носирхон Тўра [Носирхонтўра Камолхонтўра ўғли] – Туркистондаги истиқлолчилик ҳаракатининг ғоявий раҳбарларидан бири, машҳур уламо. Наманганда 1871 йили туғилган. Миллати – ўзбек. У Бухорода, сўнгра Кобул, Деҳли, Бағдод ва Ҳижоз шаҳарларида таҳсил олган. Туркистонга қайтгач, 1912 йили Наманган шаҳрига қози бўлган. 1913 йилдан бошлаб жадидчилик ҳаракатида фаол қатнашган. “Шўрои Исломия” ташкилотининг Наманган шуъбаси …

Батафсил »

Убайдулла Хўжаев, Ҳидоятбек Юрғули ва бошқалар (Туркистон Мухторияти ҳукумати вазирларининг фаолияти ва кейинги тақдири, 3-қисм)

Туркистон мухторияти байроғи

Убайдулла Хўжаев [Убайдуллахўжа Асадуллахўжаев] – таниқли давлат ва жамоат арбоби, Туркистондаги жадидчилик ҳаракатининг таниқли намояндаси, ўзбек матбуотининг ташкилотчиларидан бири. Тошкент шаҳрида ҳунарманд оиласида 1886 йили туғилган. Миллати – ўзбек. Саратовдаги ҳуқуқшунослик институтида ўқиган (1908 – 1912). Талабалик йилларидаёқ давр муаммоларини ечишни ўйлаб, машҳур рус ёзувчиси Лев Толстой билан ёзишмалар олиб борди (1909). Тошкент округ судида 1913 йилдан хусусий адвокат бўлиб …

Батафсил »

Муҳаммаджон Тинишбоев, Мустафо Чўқай (Туркистон Мухторияти ҳукумати вазирларининг фаолияти ва кейинги тақдири, 2-қисм)

1918 йил 30 апрелда Туркистон ишчи, солдат ва деҳқон депутатларининг V съездида РСФСР таркибида Туркистон Автоном Совет Социалистик Республикаси (баъзи манбаларда Туркистон Совет Республикаси) тузилганлиги эълон қилинди1. Совет ҳокимияти Туркистонда яшовчи маҳаллий халқларга гўёки совет автономияси бошқарувидаги “миллий давлатчилик” ва “мухторият”ни берди. Шу муносабат билан 1918 йил май ойининг бошларида амнистия эълон қилиниб, Туркистон Мухторияти ҳукумати аъзоларидан тирик қолган айримлари …

Батафсил »

Туркистон Мухторияти ҳукумати вазирларининг фаолияти ва кейинги тақдири (1-қисм)

Туркистон мухторияти байроғи

Ўзбек халқи миллий давлатчилиги тарихида Туркистон Мухторияти ҳукумати алоҳида ажралиб туради. Мухторият ҳукумати қисқа фурсат (1917 йил 27 ноябрь – 1918 йил 22 февраль) фаолият кўрсатган бўлса ҳам, у тарихимизда чуқур из қолдирди. Шу кунларда Туркистон Мухторияти ҳукумати ташкил қилинганлигига 100 йил тўлмоқда. Фақат Ўзбекистонда эмас, балки қардош туркий давлатларда ҳам бу сана илмий жамоатчилик томонидан кенг нишонланмоқда. Тарихдан маълумки, …

Батафсил »

Туркистон мухторияти учун курашнинг ғоявий асослари

Ўзбекистон мустақилликка эришгач, республика ҳаётининг барча жабҳаларида туб ислоҳотлар амалга оширилди ва оширилмоқда. Ўзбек халқининг ўз тақдирини ўзи белгилаши миллий тикланиш билан боғлиқ жараёнларни чуқур идрок этишда миллий давлат қурилиши тажрибасини илмий ўрганилиши, Ўзбекистонни янгиланиш ва тараққиёт йўлидаги тажрибаларни умумлаштиришни тақозо этади. Бугунги кунда 100 йил аввал юртимизда миллий-демократик давлатчиликни барпо этишда илк тажриба бўлган Туркистон Мухторияти учун кураш тарихи …

Батафсил »

Қўқон хонлиги ҳамда Цин империяси (Хитой) ўртасида 1832 йилда тузилган шартнома

Маралбоши қалъаси

Қўқон хонлиги 1709-1876 йилларда ҳукмронлик сурган бўлиб, ўзининг юксалиш даврларида ҳозирги Тожикистон Республикасининг шимоли ва шарқи, Қозоғистон Республикасининг жанубий ҳудудлари ва Қирғизистон Республикаси ҳудудларини эгаллаган1. Цин империяси 1759 йилда Шарқий Туркистонни босиб олиши билан, хонлик шарқда Хитой билан чегарадош давлатга айланган. Шарқий Туркистон босиб олингандан сўнг, унинг ҳукмдори – Саримсоқ хўжа авлодлари Қўқон хонлиги ҳудудида паноҳ топган. Хитой ҳукмдорлари Саримсоқ …

Батафсил »