O‘zbek milliy mentaliteti haqida ba’zi mulohazalar

XXI asr o‘zbek xalqi tarixi va milliy qadriyatlarini o‘rganish sohasida yangi zarvaraqlarni muhrlamoqda. Bugungi kunda tariximizning noma’lum bosqich va qirralari qaytadan kashf etilmoqda. O‘zbekistan mustaqilligidan so‘ng o‘zbek xalqining qadimiy davlatchilik an’analari, etnik tarixi va etnogeneziga bag‘ishlagan qator salmoqli tadqiqotlar yaratilmokda[1]. Lekin, afsuski hozirgi qadar o‘zbek xalqning mentaliteti, uning o‘ziga xos tomonlari, milliy yutuklarimiz va nuqsonlarimiz borasida tadqiqotlar aytarli ko‘zga tashlanmayapti[2]. …

batafsil »

Shayxul-Azhar diyorimizda (1999 yil)

Qohiradagi «Al-Azhar» universiteti shayxi Muhammad Sayyid Tantoviy janoblari mamlakatimizga safari davomida 1999 yil 3 dekabr juma kuni O‘zbekiston musulmonlari idorasiga tashrif buyurdi. Bu aziz mehmon juma namozini «Shayx Zayniddii» jome’ masjidida ado etdi. Zamonamizning yirik olimlaridan biri bo‘lmish Shayx hazratlari u yerda juma xutbasini o‘qib, masjid ahliga qarata sermazmun nutq so‘zlab, jumladan shunday dedi: “Allohga hamdu sano, payg‘ambarimiz Muhammadga (sollallohu …

batafsil »

Mutafakkirlar. Sulaymon Boqirg‘oniy

Hakim ota, Qul Sulaymon laqablari bilan ham mashhur bo‘lgan so‘fiy shoir (vaf. 1186). Xoja Ahmad Yassaviyning iste’dodli shogirdi. Tariqatda ham, she’riyatda ham Ahmad Yassaviy an’analarining davomchisi. Sulaymon Boqirg‘oniy Xorazmning Boqirg‘on degan qishlog‘ida tug‘ilib, Xorazm madrasasida ilmi tahsil olgan, diniy tasavvufiy bilimlarni chuqur egallagan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”da: “Hakim ota – oti Sulaymondir. Xoja Ahmad Yassaviyning murididur”, deb yozar ekan, Hakim …

batafsil »

Sulola. Dolimovlar shajarasi. To‘ylar va yo‘qotishlar

…Mana shunday og‘ir va mashaqqatli damlarda uylanish navbati Usmonbek (Subutoy)ka keldi. Serfarzand Dolimbek eski udumga amal qilib, ancha ilgari – 1910 yili uzoq vaqt farzand ko‘rmagan ukasi Komilbekka o‘g‘li 3 – 4 yoshli Usmonbekni farzandlikka topshiradi. Bu tadbirda otalari Muhammadaminbek farmonbardor bo‘ldi. Bu voqyeadan ikki-uch yil o‘tgach, Komilbek dastlab qiz farzand ko‘radi va Kimyoxon ismini qo‘yadilar. Akasidan xursand bo‘lgan Komilbek …

batafsil »

Народы Узбекистана. Каракалпаки

Народ в Средней Азии, главным образом в Узбекистане, в Каракалпакстане. Язык — каракалпакский кипчакской подгруппы тюркской группы алтайской семьи. Верующие — мусульмане-сунниты. Каракалпаки в Узбекистане: 1939 г. — 181 400 1979 г. — 297 788 1989 г. — 411878 2000 г. — 504 301 Каракалпаки — один из древних коренных тюркоязычных народов Средней Азии. Древнейшие их предки — сако-массагетские племена (апасиаки, аугасии …

batafsil »

Torko‘cha (Tolko‘cha)

TORKO‘CHA, Tolko‘cha – Ko‘kcha dahasidagi qadimiy mahalla. Kattahovuz, Darboza mahallalari va Bo‘zsuv kanali bilan chegaradosh bo‘lgan. Qariyb 300 xonadon yashagan. Aholisi, asosan, o‘zbeklar bo‘lib, hunarmandchilik, savdo-sotiq, bog‘dorchilik, dehqonchilik, (Ingichkako‘prik, Shofayziquloq, Ko‘kcha Oqtepasi mavzelarida) bilan shug‘ullangan. Mahallada katta hovuz, masjid, do‘konlar bo‘lgan (20-asr boshi). Hozirgi hududining bir qismiga Gulobod dahasi, Abu Ali ibn Sino nomidagi 1-shahar klinik kasalxonasi qurilgan. «Toshkent» ensiklopediyasi. 2009 …

batafsil »

Turkiston general-gubernatorligi

TURKISTON GENERAL-GUBERNATORLIGI – ma’muriy-hududiy birlik. Turkiston chor Rossiyasi tomonidan bosib olinishi jarayonida, 1867 yil 11 iyulda tashkil qilingan. General-gubernatorlikni asosan harbiylar boshqargan. Bosib olingan Turkiston o‘lkasining birinchi general-gubernatori lavozimiga general Kaufman tayinlangan. Unga Turkistonni «Rossiya qo‘lida mahkam saqlash, davlat xarajatlarini kamaytirish va daromadlarni ko‘paytirish» vazifasi yuklatilgan. Tukiston general-gubernatorligi Rossiyaning boshqa general-gubernatorliklaridan farqli, harbiy vazirlikka bo‘ysundirildi. General Kaufmanga shu darajada katta …

batafsil »

Краткий этнодемографический очерк Ташкента конца ХIХ – начала XX века

В истории Ташкента XIX век – это век серьезных перемен и событий, кардинально изменивших не только облик города, но и жизнь его обитателей. Весной 1865 г. Ташкент был завоеван войсками царской России под командованием генерала Черняева. После штурма и взятия города 16 июня 1865 г. у царского правительства России появился проект воссоздания Ташкентского ханства под Российским протекторатом, однако вскоре от …

batafsil »

Turk xoqonligi va sug‘dlar (simbioz va assimiliyatsiya jarayonlari)

Markaziy Osiyo o‘z geografik joylashuviga ko‘ra Yevrosiyo materigining azaliy sivilizatsion jarayonlar kesishadigan eng qulay hududi hisoblanadi. Aynan shu hududdan Buyuk Ipak yo‘lining o‘tishi ham tasodifiy hol emas edi. Buyuk Ipak yo‘li turli sivilizatsiyalararo madaniy uyg‘unlikni vujudga keltiradi. Qadimdan to XII asrga qadar Markaziy Osiyoda uchta yetakchi etnos muhim o‘rin tutgan. Bular xitoylar, turklar va sug‘dlardir. Ushbu uch etnos o‘rtasida kechgan …

batafsil »

Toshkentda saqlanayotgan nodir qo‘lyozma manbalar

O‘zbekiston musulmonlari idorasi kutubxonasida: “Katta Langar” Qur’oni (VIII asr). Qur’oni karimning hijriy 665 yili mashhur xattot Ismoil Muborak ko‘chirgan nusxasi (ma’nolarining forsiy tarjimasi bilan). Ayyub Muhammad o‘g‘li. “Tarixi Ajam” (XVI asr). Burhoniddin Marg‘inoniy. “Al-Hidoya”, milodiy 1773 yili ko‘chirilgan. Abdulloh Xatib Tabriziy. “Mushkatul Masabix” (XVI asr), milodiy 1737 yili ko‘chirilgan. Akbarxo‘ja Xoji. “Bahrul Mavvaj”, xattot Abulfaqir Rahimberdi, hijriy 1244 yili ko‘chirilgan. …

batafsil »

Do‘stum (Abdul-quddus) sulton

DO‘STUM SULTON, Abdul-quddus sulton (?–1598) – Toshkent hokimi (1580 yildan). Shayboniylardan. Iskandarxon ibn Jonibekxon (Buxoro xoni)ning o‘g‘li. Abdullaxon II ning akasi. Dastlab (1560 yildan) Karmana hokimi bo‘lgan. Do‘stum sulton she’riyatga havasmand bo‘lib, o‘zi ham she’rlar yozgan. 1598 yil jiyani, Buxoro xoni Abdulmo‘minxon tomonidan farzandlari bilan birgalikda Toshkentda qatl etilgan. «Toshkent» ensiklopediyasi. 2009 yil

batafsil »

Do‘rmon

DO‘RMON – o‘zbek xalqi tarkibiga kirgan qabilalardan biri. Do‘rmon mo‘g‘ulcha «to‘rt» demakdir. To‘rtta urug‘dan tashkil topgani uchun shunday atalgan bo‘lishi mumkin. Do‘rmon qabilasi 15-asrda O‘zbek ulusida katta nufuzga ega bo‘lgan. Do‘rmonlar 16-asr boshlaridan e’tiboran O‘rta Osiyo hududiga kelib o‘rnashib, Buxoro xonligining siyosiy hayotida faol qatnashgan. Do‘rmonning bir qismi Toshkent vohasiga kelib joylashgan va joy nomi atamasi sifatida saqlanib qolgan (Toshkent …

batafsil »

XIX asr oxiri – XX asr boshlarida Toshkent shahridagi nomusulmon diniy konfessiyalar

Qadimdan Turkiston o‘lkasining iqtisodiy va madaniy markazi bo‘lib kelgan Toshkent shahrida XIX asr oxiri – XX asr boshlarida sodir bo‘lgan keskin o‘zgarishlar o‘lkada mustamlaka tuzumining o‘rnatilishi bilan bog‘liq edi. Bu davrda o‘lka siyosiy markaziga aylangan shahar hayotida sodir bo‘lgan muhim va ziddiyatli o‘zgarishlar ijtimoiy-ma’naviy sohalarda ham yaqqol namoyon bo‘ldi. Turkistonda an’anaviy boshqaruv tizimining barham topib, mustamlakachilik harbiy boshqaruvining qaror topishi …

batafsil »

Ilk o‘rta asr manbalarida Turkiston atamasi

Turkiston atamasi uzoq asrlardan beri Markaziy Osiyo mintaqasining katta bir qismi uchun, aniqrog‘i Kaspiy dengizining sharqidan to Oltoy tog‘larigacha, Shimoliy Afg‘onistondan to Urol tog‘larigacha cho‘zilgan keng hududning umumiy geografik nomi sifatida qo‘llanilib kelgan. Garchi, u turli davrlarda goh kengayib, ushbu hududlardan ham kengroq ma’no kasb etgan, ba’zi davrlarda esa nisbatan torroq hududni anglatgan bo‘lsa-da ko‘p asrlar davomida asosan mazkur hududda …

batafsil »

Shoshlik muhaddislar. Abdulloh ibn Abu Avona Shoshiy

Abu Sa’d Sam’oniy o‘zining «Ansob» asarida Shoshni «Sayxun daryosi ortidagi turklar bilan chegaradosh shahar bo‘lib, u «Shosh» deb ataladi»[1] deya ta’riflagan. Shuningdek, Sam’oniy bu yerdan ko‘plab imomlar yetishib chiqqanligi, Abdulloh ibn Avona Shoshiy shular jumlasidan ekanligini birinchilar qatorida qayd etgan[2]. Imom Abdulloh ibn Abu Avona Shoshiydan buyuk muhaddis, Imom Muhammad ibn Ismoil Buxoriy, Ja’far ibn Muhammad Firyobiy va boshqalar hadis …

batafsil »