XIX asr oxiri XX asr boshlarida O‘zbekiston etnomadaniy muhitida qang‘lilar (Nurota vohasi materiallari asosida)

Ma’lumki o‘zbek halqi etnogenezi va etnik tarixi murakkab tarixiy jarayonlar davrida kechgan bo‘lib, bu murakkab tarixiy jarayonlar o‘zbek xalqi etnik tarixiga ta’sir etmasdan qolmagan. Ana shunday o‘zaro munosabatlarda faol qatnashgan o‘zbek xalqi etnik komponentlaridan biri qang‘lilar hisoblanadi. Qadimdan ikki daryo oralig‘i va unga tutash hududlarda yashab kelgan qang‘lilarning o‘zbek halqi tarkibiga kirgan ko‘pgina katta-kichik etnik guruhlari so‘g‘diy zabon aholi bilan …

batafsil »

Ma’rifatparvarlar. Sattorxon Abdug‘afforov

SATTORXON Abdug‘afforov (1843–1901) – ma’rifatparvar, tarixchi. Yirik ulamo (mudarris) oilasida tug‘ilgan. Toshkentdagi Shukurxon madrasasini tugatgan (1862). Arab, fors tillarini yaxshi bilgan, rus tilini o‘rgangan. 1864 yilgacha Chimkent shahar muftiysi, 1873–76 yillarda Chimkent­dagi birinchi rus-tuzem maktabi o‘qituvchisi. 1876–81 yillar Qo‘qon shahar qozisi. Sattorxon qozilik lavozimidan targ‘ib etish yo‘lida foydalangan, natijada ruhoniylar tomonidan qattiq tazyiqqa duch kelgan. 1883 yil «Turkiston viloyati gazeti»ga …

batafsil »

Mahmud Usmonov (ganchkor usta)

USMONOV Mahmud (1910–1997.1.7) – ganchkor usta, O‘zbekiston Badimiy akademiyasi akademigi (1997), O‘zbekiston xalq rassomi (1977). Toshkentda tug‘ilgan. Hunarni otasi usta Usmon Ikromovdan, keyinchalik Usta Shirin Murodovdan o‘rgangan. Mahmud Usmonov Toshkent ganchkorligi san’ati an’an’alarini rivojlantirdi, uni yangi mazmun bilan boyitdi; islomiy va girih naqshlarni mahorat bilan qo‘llab jozibador naqsh mujassamotlarini yaratdi; u ishlagan naqsh­lar nafis, aniq va lo‘nda, o‘ymalari mukammalligi bilan …

batafsil »

Toshkent haqida nimalarni bilasiz?

Miloddan avvalgi ikkinchi asrda qadimiy Xitoy qo‘lyozmalarida shahar haqidagi ilk ma’lumotlar paydo bo‘ldi, turli manbalarda «Shi», «Choch», «Shosh», «Shoshkent», «Binkat», «Tarkan» deb tilga olindi. Miloddan avvalgi 175-140 yillar. Shosh, Xorazm, Sug‘diyonani o‘z ichiga olgan Qang‘ davlati gullab-yashnadi. Milodiy 712-713 yillar (hijriy 95). Qutayba ibn Muslim boshliq Islom qo‘shinlari Shoshni fath etishdi. 819/820 – 855/856 yillar. Shosh Somoniylar sulolasi hukmronligi ostida …

batafsil »

Muhammad Hakimxo‘ja qozi kalon (tarixiy hujjatlar asosida)

Aziz Toshkandimizni o‘rus bosqinchilari bemisl shafqatsizligu qonxo‘rlik bilan bosib olgan 1865 yili iyun oyida bu shahri azimning qozi kaloni Muhammad Hakimxo‘ja Norxo‘ja eshon o‘g‘illari edi. Sovet davri tarix ilmi mustamlakachilik kayfiyatiga va kommunistik mafkuraga uyg‘un ravishda bu inson sha’nini ham bulg‘ab, shu yo‘l bilan xalqning ko‘zida ulug‘larini obro‘sizlantirish, millatning o‘ziga ishonchini sindirish, g‘ururini poymol etish, o‘z qahramonlaridan ayirib boshqalarni qahramon …

batafsil »

Qadimiy mahallalar. Qashqar (Qoshg‘ar)

QASHQAR, Qoshg‘ar – Shayxontohur dahasidagi qadimgi mahalla. Turk, Ila, Tojik mahallalari bilan chegaradosh bo‘lgan. Bir chekkasi Yangi shaharga tutashgan. Qariyb 130 xonadon yashagan. Aholisi 1830-yillarda Qo‘qon xoni tomonidan, asosan, Qash­qardan ko‘chirib keltirilgan qash­qarliklar (nomi shundan), bir qismi o‘zbeklar bo‘lgan; savdo-sotiq, shahar tash­qarisidagi yerlari (Oqqo‘rg‘on, Bo‘z, Yalang‘och va boshqa mavzelar)da deh­qonchilik va bog‘dorchilik bilan shug‘ullangan. Qashqarda 4 ta karvonsaroy, bozor, masjid, …

batafsil »

Динамика состава населения города Ташкента в первой четверти ХХ века

Город Ташкент является одним из древнейших городов Центральноазиатского региона, многовековая история которого была насыщена многообразными и часто трагическими для его населения событиями. Именно такие события были характерны для периода конца ХIХ – первой четверти ХХ вв., в течение которого жителям города пришлось пережить завоевание Российской империей, усиленную миграцию европейцев, первую мировую войну, восстание 1916 г., октябрьский переворот 1917 г. и …

batafsil »

O‘zbek xalqi etnogenezini o‘rganishda etnonimlarning roli

Har qanday etnonimning o‘z ma’nosi bor. Ko‘pgina etnonimlar juda qadimiy so‘zlar bo‘lganidan xalqlar etnogenezini o‘rganishda muhim ahamiyatga ega.. Odatda xalqlar, shuningdek qabilalar, yirik urug‘larning nomlari qadimiy bo‘ladi. Masalan, o‘zbek, qirg‘iz, qozoq kabi millat nomlari, qo‘ng‘irot, mitan, qangli, uyshun, qorluq, xalaj kabi urug‘qabila nomlari haqida bir qancha fikrlar bildirilgan, lekin bu etnonimlarning etimologiyalari uzil-kesil hal qilingan emas. Ba’zan adabiyotlarda uchraydigan o‘zbek …

batafsil »

O‘zbek milliy mentaliteti haqida ba’zi mulohazalar

XXI asr o‘zbek xalqi tarixi va milliy qadriyatlarini o‘rganish sohasida yangi zarvaraqlarni muhrlamoqda. Bugungi kunda tariximizning noma’lum bosqich va qirralari qaytadan kashf etilmoqda. O‘zbekistan mustaqilligidan so‘ng o‘zbek xalqining qadimiy davlatchilik an’analari, etnik tarixi va etnogeneziga bag‘ishlagan qator salmoqli tadqiqotlar yaratilmokda[1]. Lekin, afsuski hozirgi qadar o‘zbek xalqning mentaliteti, uning o‘ziga xos tomonlari, milliy yutuklarimiz va nuqsonlarimiz borasida tadqiqotlar aytarli ko‘zga tashlanmayapti[2]. …

batafsil »

Shayxul-Azhar diyorimizda (1999 yil)

Qohiradagi «Al-Azhar» universiteti shayxi Muhammad Sayyid Tantoviy janoblari mamlakatimizga safari davomida 1999 yil 3 dekabr juma kuni O‘zbekiston musulmonlari idorasiga tashrif buyurdi. Bu aziz mehmon juma namozini «Shayx Zayniddii» jome’ masjidida ado etdi. Zamonamizning yirik olimlaridan biri bo‘lmish Shayx hazratlari u yerda juma xutbasini o‘qib, masjid ahliga qarata sermazmun nutq so‘zlab, jumladan shunday dedi: “Allohga hamdu sano, payg‘ambarimiz Muhammadga (sollallohu …

batafsil »

Mutafakkirlar. Sulaymon Boqirg‘oniy

Hakim ota, Qul Sulaymon laqablari bilan ham mashhur bo‘lgan so‘fiy shoir (vaf. 1186). Xoja Ahmad Yassaviyning iste’dodli shogirdi. Tariqatda ham, she’riyatda ham Ahmad Yassaviy an’analarining davomchisi. Sulaymon Boqirg‘oniy Xorazmning Boqirg‘on degan qishlog‘ida tug‘ilib, Xorazm madrasasida ilmi tahsil olgan, diniy tasavvufiy bilimlarni chuqur egallagan. Alisher Navoiy “Nasoyim ul-muhabbat”da: “Hakim ota – oti Sulaymondir. Xoja Ahmad Yassaviyning murididur”, deb yozar ekan, Hakim …

batafsil »

Sulola. Dolimovlar shajarasi. To‘ylar va yo‘qotishlar

…Mana shunday og‘ir va mashaqqatli damlarda uylanish navbati Usmonbek (Subutoy)ka keldi. Serfarzand Dolimbek eski udumga amal qilib, ancha ilgari – 1910 yili uzoq vaqt farzand ko‘rmagan ukasi Komilbekka o‘g‘li 3 – 4 yoshli Usmonbekni farzandlikka topshiradi. Bu tadbirda otalari Muhammadaminbek farmonbardor bo‘ldi. Bu voqyeadan ikki-uch yil o‘tgach, Komilbek dastlab qiz farzand ko‘radi va Kimyoxon ismini qo‘yadilar. Akasidan xursand bo‘lgan Komilbek …

batafsil »

Народы Узбекистана. Каракалпаки

Народ в Средней Азии, главным образом в Узбекистане, в Каракалпакстане. Язык — каракалпакский кипчакской подгруппы тюркской группы алтайской семьи. Верующие — мусульмане-сунниты. Каракалпаки в Узбекистане: 1939 г. — 181 400 1979 г. — 297 788 1989 г. — 411878 2000 г. — 504 301 Каракалпаки — один из древних коренных тюркоязычных народов Средней Азии. Древнейшие их предки — сако-массагетские племена (апасиаки, аугасии …

batafsil »