Ўзбек миллий менталитети ҳақида баъзи мулоҳазалар

XXI аср ўзбек халқи тарихи ва миллий қадриятларини ўрганиш соҳасида янги зарварақларни муҳрламоқда. Бугунги кунда тарихимизнинг номаълум босқич ва қирралари қайтадан кашф этилмоқда. Ўзбекистан мустақиллигидан сўнг ўзбек халқининг қадимий давлатчилик анъаналари, этник тарихи ва этногенезига бағишлаган қатор салмоқли тадқиқотлар яратилмокда[1]. Лекин, афсуски ҳозирги қадар ўзбек халқнинг менталитети, унинг ўзига хос томонлари, миллий ютукларимиз ва нуқсонларимиз борасида тадқиқотлар айтарли кўзга ташланмаяпти[2]. …

Батафсил »

Шайхул-Азҳар диёримизда (1999 йил)

Қоҳирадаги «Ал-Азҳар» университети шайхи Муҳаммад Саййид Тантовий жаноблари мамлакатимизга сафари давомида 1999 йил 3 декабр жума куни Ўзбекистон мусулмонлари идорасига ташриф буюрди. Бу азиз меҳмон жума намозини «Шайх Зайниддии» жомеъ масжидида адо этди. Замонамизнинг йирик олимларидан бири бўлмиш Шайх ҳазратлари у ерда жума хутбасини ўқиб, масжид аҳлига қарата сермазмун нутқ сўзлаб, жумладан шундай деди: “Аллоҳга ҳамду сано, пайғамбаримиз Муҳаммадга (соллаллоҳу …

Батафсил »

Мутафаккирлар. Сулаймон Боқирғоний

Ҳаким ота, Қул Сулаймон лақаблари билан ҳам машҳур бўлган сўфий шоир (ваф. 1186). Хожа Аҳмад Яссавийнинг истеъдодли шогирди. Тариқатда ҳам, шеъриятда ҳам Аҳмад Яссавий анъаналарининг давомчиси. Сулаймон Боқирғоний Хоразмнинг Боқирғон деган қишлоғида туғилиб, Хоразм мадрасасида илми таҳсил олган, диний тасаввуфий билимларни чуқур эгаллаган. Алишер Навоий “Насойим ул-муҳаббат”да: “Ҳаким ота – оти Сулаймондир. Хожа Аҳмад Яссавийнинг муридидур”, деб ёзар экан, Ҳаким …

Батафсил »

Сулола. Долимовлар шажараси. Тўйлар ва йўқотишлар

…Мана шундай оғир ва машаққатли дамларда уйланиш навбати Усмонбек (Субутой)ка келди. Серфарзанд Долимбек эски удумга амал қилиб, анча илгари – 1910 йили узоқ вақт фарзанд кўрмаган укаси Комилбекка ўғли 3 – 4 ёшли Усмонбекни фарзандликка топширади. Бу тадбирда оталари Муҳаммадаминбек фармонбардор бўлди. Бу воқеадан икки-уч йил ўтгач, Комилбек дастлаб қиз фарзанд кўради ва Кимёхон исмини қўядилар. Акасидан хурсанд бўлган Комилбек …

Батафсил »

Народы Узбекистана. Каракалпаки

Народ в Средней Азии, главным образом в Узбекистане, в Каракалпакстане. Язык — каракалпакский кипчакской подгруппы тюркской группы алтайской семьи. Верующие — мусульмане-сунниты. Каракалпаки в Узбекистане: 1939 г. — 181 400 1979 г. — 297 788 1989 г. — 411878 2000 г. — 504 301 Каракалпаки — один из древних коренных тюркоязычных народов Средней Азии. Древнейшие их предки — сако-массагетские племена (апасиаки, аугасии …

Батафсил »

Торкўча (Толкўча)

ТОРКЎЧА, Толкўча – Кўкча даҳасидаги қадимий маҳалла. Каттаҳовуз, Дарбоза маҳаллалари ва Бўзсув канали билан чегарадош бўлган. Қарийб 300 хонадон яшаган. Аҳолиси, асосан, ўзбеклар бўлиб, ҳунармандчилик, савдо-сотиқ, боғдорчилик, деҳқончилик, (Ингичкакўприк, Шофайзиқулоқ, Кўкча Оқтепаси мавзеларида) билан шуғулланган. Маҳаллада катта ҳовуз, масжид, дўконлар бўлган (20-аср боши). Ҳозирги ҳудудининг бир қисмига Гулобод даҳаси, Абу Али ибн Сино номидаги 1-шаҳар клиник касалхонаси қурилган. «Тошкент» энциклопедияси. 2009 …

Батафсил »

Туркистон генерал-губернаторлиги

ТУРКИСТОН ГЕНЕРАЛ-ГУБЕРНАТОРЛИГИ – маъмурий-ҳудудий бирлик. Туркистон чор Россияси томонидан босиб олиниши жараёнида, 1867 йил 11 июлда ташкил қилинган. Генерал-губернаторликни асосан ҳарбийлар бошқарган. Босиб олинган Туркистон ўлкасининг биринчи генерал-губернатори лавозимига генерал Кауфман тайинланган. Унга Туркистонни «Россия қўлида маҳкам сақлаш, давлат харажатларини камайтириш ва даромадларни кўпайтириш» вазифаси юклатилган. Тукистон генерал-губернаторлиги Россиянинг бошқа генерал-губернаторликларидан фарқли, ҳарбий вазирликка бўйсундирилди. Генерал Кауфманга шу даражада катта …

Батафсил »

Краткий этнодемографический очерк Ташкента конца ХIХ – начала XX века

В истории Ташкента XIX век – это век серьезных перемен и событий, кардинально изменивших не только облик города, но и жизнь его обитателей. Весной 1865 г. Ташкент был завоеван войсками царской России под командованием генерала Черняева. После штурма и взятия города 16 июня 1865 г. у царского правительства России появился проект воссоздания Ташкентского ханства под Российским протекторатом, однако вскоре от …

Батафсил »

Турк хоқонлиги ва суғдлар (симбиоз ва ассимилияция жараёнлари)

Марказий Осиё ўз географик жойлашувига кўра Евросиё материгининг азалий цивилизацион жараёнлар кесишадиган энг қулай ҳудуди ҳисобланади. Айнан шу ҳудуддан Буюк Ипак йўлининг ўтиши ҳам тасодифий ҳол эмас эди. Буюк Ипак йўли турли цивилизациялараро маданий уйғунликни вужудга келтиради. Қадимдан то XII асрга қадар Марказий Осиёда учта етакчи этнос муҳим ўрин тутган. Булар хитойлар, турклар ва суғдлардир. Ушбу уч этнос ўртасида кечган …

Батафсил »

Тошкентда сақланаётган нодир қўлёзма манбалар

Ўзбекистон мусулмонлари идораси кутубхонасида: “Катта Лангар” Қуръони (VIII аср). Қуръони каримнинг ҳижрий 665 йили машҳур хаттот Исмоил Муборак кўчирган нусхаси (маъноларининг форсий таржимаси билан). Аййуб Муҳаммад ўғли. “Тарихи Ажам” (XVI аср). Бурҳониддин Марғиноний. “Ал-Ҳидоя”, милодий 1773 йили кўчирилган. Абдуллоҳ Хатиб Табризий. “Мушкатул Масабих” (XVI аср), милодий 1737 йили кўчирилган. Акбархўжа Хожи. “Баҳрул Мавваж”, хаттот Абулфақир Раҳимберди, ҳижрий 1244 йили кўчирилган. …

Батафсил »

Дўстум (Абдул-қуддус) султон

ДЎСТУМ СУЛТОН, Абдул-қуддус султон (?–1598) – Тошкент ҳокими (1580 йилдан). Шайбонийлардан. Искандархон ибн Жонибекхон (Бухоро хони)нинг ўғли. Абдуллахон II нинг акаси. Дастлаб (1560 йилдан) Кармана ҳокими бўлган. Дўстум султон шеъриятга ҳавасманд бўлиб, ўзи ҳам шеърлар ёзган. 1598 йил жияни, Бухоро хони Абдулмўминхон томонидан фарзандлари билан биргаликда Тошкентда қатл этилган. «Тошкент» энциклопедияси. 2009 йил

Батафсил »

Дўрмон

ДЎРМОН – ўзбек халқи таркибига кирган қабилалардан бири. Дўрмон мўғулча «тўрт» демакдир. Тўртта уруғдан ташкил топгани учун шундай аталган бўлиши мумкин. Дўрмон қабиласи 15-асрда Ўзбек улусида катта нуфузга эга бўлган. Дўрмонлар 16-аср бошларидан эътиборан Ўрта Осиё ҳудудига келиб ўрнашиб, Бухоро хонлигининг сиёсий ҳаётида фаол қатнашган. Дўрмоннинг бир қисми Тошкент воҳасига келиб жойлашган ва жой номи атамаси сифатида сақланиб қолган (Тошкент …

Батафсил »

XIX аср охири – XX аср бошларида Тошкент шаҳридаги номусулмон диний конфессиялар

Қадимдан Туркистон ўлкасининг иқтисодий ва маданий маркази бўлиб келган Тошкент шаҳрида XIX аср охири – XX аср бошларида содир бўлган кескин ўзгаришлар ўлкада мустамлака тузумининг ўрнатилиши билан боғлиқ эди. Бу даврда ўлка сиёсий марказига айланган шаҳар ҳаётида содир бўлган муҳим ва зиддиятли ўзгаришлар ижтимоий-маънавий соҳаларда ҳам яққол намоён бўлди. Туркистонда анъанавий бошқарув тизимининг барҳам топиб, мустамлакачилик ҳарбий бошқарувининг қарор топиши …

Батафсил »

Илк ўрта аср манбаларида Туркистон атамаси

Туркистон атамаси узоқ асрлардан бери Марказий Осиё минтақасининг катта бир қисми учун, аниқроғи Каспий денгизининг шарқидан то Олтой тоғларигача, Шимолий Афғонистондан то Урол тоғларигача чўзилган кенг ҳудуднинг умумий географик номи сифатида қўлланилиб келган. Гарчи, у турли даврларда гоҳ кенгайиб, ушбу ҳудудлардан ҳам кенгроқ маъно касб этган, баъзи даврларда эса нисбатан торроқ ҳудудни англатган бўлса-да кўп асрлар давомида асосан мазкур ҳудудда …

Батафсил »

Шошлик муҳаддислар. Абдуллоҳ ибн Абу Авона Шоший

Абу Саъд Самъоний ўзининг «Ансоб» асарида Шошни «Сайхун дарёси ортидаги турклар билан чегарадош шаҳар бўлиб, у «Шош» деб аталади»[1] дея таърифлаган. Шунингдек, Самъоний бу ердан кўплаб имомлар етишиб чиққанлиги, Абдуллоҳ ибн Авона Шоший шулар жумласидан эканлигини биринчилар қаторида қайд этган[2]. Имом Абдуллоҳ ибн Абу Авона Шошийдан буюк муҳаддис, Имом Муҳаммад ибн Исмоил Бухорий, Жаъфар ибн Муҳаммад Фирёбий ва бошқалар ҳадис …

Батафсил »