Туркий ҳалқларнинг келиб чиқиши ва маконига доир баъзи мулоҳазалар

Туркий халқларнинг этногенези тушунчаси хронологик, ҳудудий ва айрим этносларга бўлиниш динамикаси нуқтаи назаридан бугун яхлит илмий муаммо ҳолатидан кенгроқ маъно касб этмоқда. Бинобарин, туркий халқлар тарихий илдизлари туташ ўнлаб этник тармоқлардан ташкил топганки, уларнинг ҳар бири алоҳида этногенетик масалани ташкил қилади. Лекин шунга қарамай муаммонинг қадимий асослари ҳақида гап кетганда, илк муштарак даврни чуқурроқ тадқиқ этиш зарурати долзарблигича қолмоқда. Аввало, …

Батафсил »

Ўрта Осиё этногеографиясидаги баъзи-бир долзарб муаммолар

Антик ва илк ўрта асрларнинг бошларида Ўрта Осиё жумладан, Ўзбекистон Евроосиё материгида юз берган “халқларнинг буюк кўчиш” даврини чорраҳасига айланади. Бу ерда тарихий йилномаларда тилга олинган йирик қабилалар уюшмасининг ва улар билан боғлиқ бўлган халқларнинг шарқдан ғарбга, жанубий-ғарбга ва жанубга, шимолдан жанубга ва шимолий-ғарбдан жанубий-шарқ томон кўчишлари юз берган. Улардан баъзилари Ўрта Осиёҳудудларида қолган бўлса, бошқалари ерли халқларнинг бир қисмини …

Батафсил »

Из истории зарождения кинодокументалистики в Ташкенте

В условиях возрастания общественного интереса к изучению отечественной истории большое внимание уделяется развитию архивного дела. Именно архивы – выступая хранилищем памяти человечества, имеют огромное значение в его духовном обогащении. Если до 40-х гг. ХХ века в государственных архивах республики хранились только письменные документы, то с развитием фотографии, кинематографии и звукозаписывающих средств, а также усилением исторического значения аудиовизуальных источников, появилась необходимость …

Батафсил »

«Тошкент Сити» (Tashkent City»), суратлар

«ТошкентбошпланЛИТИ» ДУКнинг ижтимоий тармоқдаги саҳифасида «Тошкент Сити» (Tashkent City») деб номланувчи лойиҳа концепцияси келтирилган (суратлар шаклида), муаллиф Акопджанян В.А.

Батафсил »

Чимбойлиқ хазинаси

ЧИМБОЙЛИҚ ХАЗИНАСИ – жез даври буюмлари хазинаси (милоддан аввалги 2-минг йилликнинг 2-чораги). 1898 йил тадбиркор ва фотограф Н.С.Николаи томонидан Тошкентдан 50 км шарқда, Чирчиқ дар­ёсининг ўнг қирғоғида, Чимбойлиқ қишлоғи яқинидаги Авлиё Оқтош мавзеида топилган. Жез болта, бигиз, пичоқ (сақланган узунлиги 12 см) ва оғирлиги 580 г келадиган жез ёмбидан иборат. Чирчиққа қуйиладиган сой ювиб кетган қабрдаги дафн ашёлари бўлганлиги тахмин …

Батафсил »

Шошлик муҳаддислар. Абуллайс Наср ибн Ҳасан ибн Қосим Шоший Тункатий

Ўрта аср ислом мамлакатлари тарихи, маданияти ва жуғрофиясини ўрганишда машҳур тарихчи Абу Саъд Абдулкарим Самъонийнинг «Ансоб»асари муҳим аҳамият касб этади. Абу Саъд Самъоний «Тункатий» деб, Шош воҳасидаги шаҳарлардан бирининг нисбатини келтиради. Тункат шаҳри Сирдарё ортида жойлашган. Бу шаҳардан кўплаб илм аҳллари етишиб чиққан[1]. Хусусан, Абуллайс Наср ибн Ҳасан ибн Қосим ибн Фазл Тункатий Тункат аҳлидан бўлиб, уни Абулфатҳ деб ҳам …

Батафсил »

Ўзбек халқи этник тарихини ўрганишда хитой манбаларининг аҳамияти

Ўзбек халқининг келиб чиқиши (этногенези)ни ўрганиш масаласи кўпдан бери олимлар эътиборини жалб қилиб келмоқда ва бу орада анча ишлар ҳам қилинди. Аммо ушбу масалани мукаммал ҳолда ечиш ниҳоятда мураккаб бўлмоқда. Бизнинг фикримизча, бунинг сабаби, қуйидагилардан иборат. 1) Ҳозирги ўзбек халқи кўп компонентли бўлиб, унинг аксарият қисми туркий қабилалар ва авлодлардан ташкил топган. Бунинг исботини ўзбекларнинг «92 уруғ» таркибига назар ташлаганимизда …

Батафсил »

Лабзак ариғи (Жангоб)

ЛАБЗАК АРИFИ, Жангоб – Бўзсув каналининг ўнг тармоқларидан бири, шаҳар ҳудудида шарқдан ғарб йўналишида оқади, суви Қуйи Бўзсув ариғига қўшилади. Узунлиги тахминан 4 км. «Лабзак» номи «лаби зах» сўзидан келиб чиққан бўлиб, «захкаш ер» маъносини англатади. Манбаларда шу номли ариқ 19-асрдан бошлаб учрайди. Халқ орасида «Жангоб» деган номи ҳам машҳур, бу ном қадимийроқдир. Бу ариқ 18-асрда шаҳар марказидан оқиб ўтган. …

Батафсил »

Тошкент шаҳри Шайх Зайниддин мажмуасидаги чиллахонанинг фойдаланиши хусусида

Тошкентнинг жануби-ғарбида, Кўкча ариғи ёнида, VI-XII асрларда қўрғон бўлган. Ўша даврда ундан шарқ тарафда Куйи Орифон мавзесида икки қаватли, пишиқ ғиштдан бино бунёд этилган ва тадқиқотлар бу бино астрономик моҳиятга эга эканлигини тaсдиқлади, кейинчалик у Чиллахона деб аталди. Бу объектда дастлаб В. А. Левина-Булатова[1] археологик тадқиқотлар олиб бориб, унинг натижаларини 1960 йили “Ўзбекистон меъморий мероси” тўпламида “Зайниддин мақбараси тарихи ҳақида” …

Батафсил »

Ўзбекистоннинг бронза даври аҳолиси этник таркиби хусусида айрим мулоҳазалар

Ўзбек халқининг этник тарихи шу ҳудуд тарихи билан бевосита боғлиқ. Ўзбек халқи аждодлари элат бўлиб Ўрта Осиёнинг Бақтрия, Сўғдиёна, Шош, Фарғона, Хоразм каби тарихий ўлкаларида ва шу ўлкаларга туташ бўлган ҳудудларда яшаб келган. Бронза даврида Ўрта Осиёда кўчманчи чорвачиликка ва ўтроқ деҳқончиликка асосланган маданиятлар аҳли яшашган. Ушбу маданиятлар аҳолисининг этник таркибини ўрганишга антрополог ва археолог олимлар доимо қизиқиш билан ёндашишган. …

Батафсил »

Тошкент меъморий ёдгорликлари тарихидан

Ҳақли равишда “Шарқ дарвозаси” номига мушарраф бўлган Тошкент — нафақат Марказий Осиё, балки жаҳондаги қадимий шаҳарлардан бири бўлиб, дунё цивилизацияси ривожига ўз муносиб ҳиссасини қўшган. Шаҳар муҳим савдо карвонлари кесишган, Буюк ипак йўли тармоғида жойлашган эди. Бу ўз навбатида шаҳар маданий ҳаёти ва ривожига ижобий таъсир кўрсатди. Тошкент XIX аср бошларига келиб Қўқон хонлиги ҳудудига киритилиб, хонликнинг асосий шаҳарларидан бири …

Батафсил »

Тошкент ғарблик дипломат нигоҳида

1865 йилда рус подшоси қўшинлари генерал М.Г. Черняев бошчилигида Тошкент шаҳрини ишғол қилганларидан 8 йил ўтгач, ўлкада ҳарбий ҳаракатлар олиб борилаётган бир давр – Қўқон ва Хива хонликларига қарши ҳаракатлар кучайган паллада – Санкт-Петербургдан Ўрта Осиёга АҚШнинг Россиядаги бош консули Евгений Скайлер[1] ташриф буюради. Е. Скайлер Ўрта Осиё билан аввалдан 1868 йилдаёқ қизиқиб қолган эди. Ўшанда у москвалик савдогарлар билан …

Батафсил »